กรมปศุสัตว์ 
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 
......เมล็ดถั่วเหลือง หรือกากถั่วเหลือง เป็นอาหารที่เป็นแหล่งโปรตีนที่นำมาใช้เป็นวัตถุดิบอาหารสัตว์ได้ดี เนื่องจากมีโปรตีนที่สูงถึง 34% หรือมากว่านี้เป็นโปรตีนที่มีคุณภาพสูง มีกรดอะมิโนจำเป็น (Essential amino acid) หลายชนิด แต่มี Cystine และ Methi-onine ในระดับต่ำมีฟอสฟอรัสสูง แต่มีแคลเซียมและวิตามินบีต่ำ
กากถั่วเหลืองเป็นอาหารโปรตีนจากพืชที่ดีที่สุด ได้จากการน้าถั่วเหลืองไปสกัดน้้ามันออก มี หลายวิธีเช่น วิธีอัดแน่น (hydraulic process) วิธีอัดเกลียว (screw process) และวิธีสกัด ด้วยสารเคมี (solvent process) ซึ่งจะมีคุณภาพแตกต่างกัน โดยจะมีโปรตีนประมาณ 43 , 45 และ 50 เปอร์เซ็นต์ ตามล้าดับ ถั่วเหลืองดิบมีตัวยับยั้งทริพซิน (trypsin inhitor) ซึ่งจะ ขัดขวางการย่อยโปรตีนของน้้าย่อยทริพซิน และยังมีสารเฮเมกลูทินิน (hemagglutinin) ซาโพ นิน (saponin) และไอโซฟลาโวน (isoflavone) กากถั่วเหลืองที่น้าน้้ามันออกได้มากและมีการ กะเทาะเปลือกจะมี คุณค่าสูงและมีความน่ากินมากกว่า การย่อยได้ของกรดอะมิโนสูงถึง 85 – 92 เปอร์เซ็นต์ ยกเว้นกรดอะมิโนเมไทโอนีนที่ย่อยได้ค่อนข้างต่้า (70 เปอร์เซ็นต์) ความร้อนท้าให้ ถั่วเหลืองสุกและท้าลายตัวยับยั้งทริพซินมีโอกาสท้าลายกรดอะมิโนในอาร์จินีน ทริปโตเฟน ฮิสติ ดีน และซีรีน (Aherne & Kenelly, 1982)
กากถั่วเหลือง (Soybean meal) เป็นผลิตผลพลอยได้จากอุตสาหกรรมน้ำมันพืช โดยปริมาณโปรตีนของกากถั่วเหลืองจะขึ้นอยู่กับวิธีสกัดน้ำมัน และขนาดของเมล็ดกากถั่วเหลืองมีสองชนิดคือ
- กากถั่วเหลืองที่มีเปลือกผสมอยู่ด้วย หรือที่เรียกในทางการค้า ว่า กากถั่วเหลือง 44% จากการวิเคราะห์คุณภาพของกากถั่วเหลืองชนิดนี้ โดยกองอาหารสัตว์พบว่ามีโปรตีนประมาณ 47.6 % เยื่อใย(Crude fiber) ประมาณ 6.6 %
- กากถั่วเหลืองที่ไม่มีเปลือกผสมอยู่ มีแต่เนื้อในล้วนๆ หรือที่เรียกกันในทางการค้า ว่ากากถั่วเหลือง 49% จากการวิเคราะห์พบว่ามีโปรตีนสูงถึง 51.5% ส่วนเยื่อใยกว่าชนิดที่เปลือกผสมคือ มีประมาณ 4.9%
ถั่วเหลืองเอ็กซ์ทรูด หรือถั่วเหลืองไขมันเต็ม (Extrude soybean หรือ Full fat soybean) เป็นถั่วเหลืองที่ได้จากการนำเมล็ดถั่วเหลืองไปทำให้สุก โดยไม่มีการสกัดน้ำมันออก
หมายเหตุ กากถั่วเหลืองที่นำมาใช้เป็นอาหารสัตวื จะต้องมีความชื้นไม่เกิน 12% มีลักษณะเป็นเกล็ด บาง เบา เมื่อใช้มือบี้จะมีลักษณะแข็ง กรอบ ไม่ดิบ หรือไหม้ ไม่มีกลิ่นหืน หรือกลิ่นสาบ และไม่มีสิ่งปลอมปน
กากนมถั่วเหลือง (soy-milk residue)
คุณสมบัติ
– เป็นผลพลอยได้จากขบวนการผลิตน้ำเต้าหู้ หรือนมถั่วเหลืองซึ่งในขบวนการผลิตนมถั่วเหลือง เมล็ดจะผ่านการต้มให้สุกจึงมีการทำลายสารยับยั้งทริปซินไปด้วย สามารถใช้เป็นอาหารสัตว์ได้
– มีโปรตีน ประมาณ 31.5% ไขมัน 8.88% เยื่อใย 12.2% โดยน้ำหนักแห้ง
– มีสัดส่วนกรดอมิโนใกล้เคียงกับกากถั่วเหลือง โดยระดับโปรตีนรวมต่ำกว่ากากถั่วเหลือง
ข้อจำกัด
– มีระดับเยื่อใยค่อนข้างสูง ตั้งแต่ 12-22% ซึ่งจะมากหรือน้อยขึ้นกับขบวนการผลิต จึงเป็นตัวจำกัดการใช้เป็นอาหารสัตว์กระเพาะเดี่ยว
– สามารถใช้ได้ดีในอาหารสัตว์เคี้ยวเอื้อง
– กากเต้าหู้สดจากโรงงาน มีความชื้นสูง (ประมาณ 80-90%) มีโปรตีน (สภาพสด) ต่ำ และบูดเสียง่าย ควรตากให้แห้งสนิท จึงจะเก็บไว้ใช้ได้นาน
ข้อแนะนำการใช้
– สัตว์กระเพาะเดี่ยว เช่น สัตว์ปีก สุกร ใช้เป็นแหล่งโปรตีนทดแทนกากถั่วเหลืองและปลาป่นได้บางส่วน ระดับที่ใช้ผสมสูตรอาหารข้นประมาณ 15-20% ไม่เหมาะจะใช้ในลูกสัตว์ระยะเล็ก
– ในสัตว์เคี้ยวเอื้อง สามารถใช้ผสมในสูตรอาหารข้นได้สูงถึง 40% หรือให้เป็นแหล่งโปรตีนเสริมคุณภาพอาหารหยาบ
