การสุ่มเก็บและเตรียมตัวอย่างอาหารสัตว์ ดินและน้ำเพื่อการวิเคราะห์

ในการวิเคราะห์คุณภาพอาหารสัตว์ ผลวิเคราะห์ที่ได้จะมีความถูกต้อง แม่นยำหรือไม่ ขึ้นอยู่กับปัจจัยที่สำคัญ คือ การสุ่มเก็บตัวอย่าง ซึ่งจะต้องใช้วิธีที่ถูกต้องตามชนิดของตัวอย่าง เพื่อให้ได้ตัวแทนที่แท้จริงของสิ่งที่ต้องการตรวจสอบคุณภาพ การสุ่มเก็บตัวอย่างและเตรียมตัวอย่างมีวิธีการดังนี้

1.พืชอาหารสัตว์

1.1 พืชสด   ตัวอย่างพืชที่สุ่มเก็บเพื่อวิเคราะห์ ควรอยู่ในระยะที่ใช้เลี้ยงสัตว์จริง ซึ่งโดยปกติทั่วไป หญ้าอาหารสัตว์จะแนะนำให้ตัดครั้งแรกที่อายุ 60 วันหลังปลูก และตัดทุกๆ 40-45 วัน หลังจากตัดครั้งแรก ส่วนถั่วอาหารสัตว์จะแตกต่างตามชนิดของถั่ว เช่น ถั่วท่าพระสไตโล ถั่วฮามาต้า จะตัดครั้งแรกที่อายุ 60-80 วันหลังปลูกและตัดทุกๆ 40-45 วัน หลังจากตัดครั้งแรก ขณะที่ถั่วคาวาเคดใช้ที่อายุ 60-90 วันหลังปลูก การเก็บตัวอย่างพืชควรเก็บทุกส่วนที่สัตว์กินได้ ยกเว้นส่วนราก และต้องไม่มีเศษดินหรือพืชอื่นติดมาด้วย
                  การสุ่มเก็บตัวอย่าง ควรเก็บประมาณ 1 กิโลกรัม โดยสุ่มเก็บจากจุดต่างๆทั่วแปลง ยกเว้นบริเวณริมแปลง (50 เซนติเมตรจากขอบแปลงเข้าไป) บรรจุในถุงผ้าดิบ บันทึกน้ำหนัก แล้วนำไปอบในตู้อบที่มีพัดลมระบายอากาศ ที่อุณหภูมิ 60 องศาเซลเซียส นาน 48 ชั่วโมง จนกระทั่งน้ำหนักคงที่ บันทึกน้ำหนักหลังการอบ แล้วบดตัวอย่างให้ละเอียดขนาด 1 มิลลิเมตร ด้วยเครื่องบดพืช นำตัวอย่างที่บดแล้วใส่ในขวดแก้วที่ล้างสะอาดและแห้งหรือถุงพลาสติกชนิดถุงเย็น นำส่งห้องปฏิบัติการพร้อมรายละเอียดตามแบบฟอร์มการส่งตัวอย่าง ส่วนข้อมูลน้ำหนักสดก่อนอบและน้ำหนักแห้งหลังอบ จะนำไปใช้ในการคำนวณหาเปอร์เซนต์วัตถุแห้งของพืชอาหารสัตว์

 

1.2 พืชอาหารสัตว์แห้ง (Hay)    กรณีที่พืชแห้งมีลักษณะเป็นฟ่อน ให้ใช้หลาวที่ทำด้วยโลหะไม่เป็นสนิมยาวประมาณ 50 เซนติเมตร เส้นผ่าศูนย์กลาง 3 เซนติเมตร แทงเจาะฟ่อนหญ้า โดยถ้ามี 1-10 ฟ่อน ให้เจาะทุกฟ่อนถ้ามีมากกว่า 10 ฟ่อน หรือเป็นกองหญ้าให้เจาะประมาณ 10 จุด แต่ถ้าไม่มีหลาวให้เก็บหญ้าจากฟ่อนหนาประมาณ 7-12 เซนติเมตร มาตัดเป็นท่อนสั้นๆ คลุกเคล้าให้เข้ากันแล้วสุ่มตัวอย่างมาประมาณ 1 กิโลกรัม บดให้ละเอียดขนาด 1 มิลลิเมตรด้วยเครื่องบดพืช นำตัวอย่างที่บดแล้วใส่ในขวดแก้วที่ล้างสะอาดและแห้งหรือถุงพลาสติกชนิดถุงเย็น นำส่งห้องปฏิบัติการพร้อมรายละเอียดตามแบบฟอร์มการส่งตัวอย่าง

 

1.3 พืชอาหารสัตว์หมัก(Silage)    การสุ่มตัวอย่างพืชอาหารสัตว์หมักจะต้องดำเนินการอย่างรวดเร็ว  เพื่อป้องกันการสูญเสียกรดแลคติคและกรดไขมันที่ระเหยง่าย คือ กรดอะซิติกและกรดบิวทีริก โดยสุ่มตัวอย่างจากส่วนบน ลึกลงไป ไม่น้อยกว่า 8 นิ้ว แล้วรีบบรรจุใส่ถุงพลาสติกชนิดเย็น โดยพยายามให้ระยะเวลาที่พืชหมักสัมผัสกับอากาศมีสั้นที่สุด รีดอากาศออกจากถุงให้หมด ปิดปากถุงให้แน่น แช่น้ำแข็งในกล่องโฟมแล้วนำส่งห้องปฏิบัติการอย่างรวดเร็วพร้อมรายละเอียดของตัวอย่างตามแบบฟอร์มการส่งตัวอย่าง ในการบรรจุตัวอย่างในถุงพลาสติกควรใช้ถุงพลาสติกซ้อน 2 ชั้น เพื่อป้องกันถุงพลาสติกรั่วหรือแตกในระหว่างการขนส่งไปยังห้องปฏิบัติการ

 

2. วัตถุดิบอาหารสัตว์       กรณีที่วัตถุดิบอยู่ในสภาพเป็นกองรวมไม่ได้บรรจุอยู่ในภาชนะ ให้สุ่มเก็บรอบๆ กองอย่างน้อย 5 จุด และเก็บลึกเข้าไปในกองอย่างน้อย 1 เมตร 3 จุด นำมาคลุกเคล้าให้เข้ากันแล้วสุ่มโดยวิธีแบ่ง 4 คือ พูนตัวอย่างเป็นรูปกรวยตบปลายกรวยให้ราบลง ตัดทแยงมุมเป็น 4 ส่วนเท่าๆกัน ทิ้งส่วนที่อยู่ตรงข้ามกันไป 2 ส่วน นำส่วนที่เหลือ 2 ส่วนรวมกันทำซ้ำจนกว่าจะได้ตัวอย่างประมาณ 500 กรัม บรรจุใส่ในขวดแก้วที่ล้างสะอาดและแห้งหรือถุงพลาสติกชนิดถุงเย็น นำส่งห้องปฏิบัติการพร้อมรายละเอียดตามแบบฟอร์มการส่งตัวอย่าง กรณีบรรจุกระสอบ จำนวน 1-5 กระสอบ ให้สุ่มตัวอย่างไม่น้อยกว่า 5 ตำแหน่ง หรือถ้ามี 6-30 กระสอบ ให้สุ่มตัวอย่างทุกๆ 3 หรือ 5 กระสอบ และถ้ามีมากกว่า 30 กระสอบให้สุ่มทุกๆ 5 หรือ 10 กระสอบ แล้วนำมาคลุกเคล้าให้เข้ากันแล้วสุ่มโดยวิธีแบ่ง 4 จนกว่าจะได้ตัวอย่างประมาณ 500 กรัม บรรจุใส่ในขวดแก้วที่ล้างสะอาดและแห้งหรือถุงพลาสติกชนิดถุงเย็น นำส่งห้องปฏิบัติการพร้อมรายละเอียดตามแบบฟอร์มการส่งตัวอย่าง

 

3. อาหารสัตว์ผสมสำเร็จรูป   ให้สุ่มตัวอย่างจากหีบห่อหรือภาชนะบรรจุไม่น้อยกว่าร้อยละ 2 ของจำนวนที่มี แล้วนำมาคลุกเคล้าให้เข้ากันแล้วสุ่มโดยวิธีแบ่ง 4 จนกว่าจะได้ตัวอย่างประมาณ 500 กรัม บรรจุใส่ในขวดแก้วที่ล้างสะอาดและแห้งหรือถุงพลาสติกชนิดถุงเย็น นำส่งห้องปฏิบัติการพร้อมรายละเอียดตามแบบฟอร์มการส่งตัวอย่าง

 

4.ดิน    การเก็บตัวอย่างดิน ควรเก็บก่อนการปลูก 2 เดือน หรือภายหลังการเก็บเกี่ยวก่อนเก็บตัวอย่างดินต้องกวาดเศษพืชใบไม้หรือสิ่งปกคลุมดินออกเสียก่อน สุ่มเก็บจากจุดต่างๆ ให้ทั่วแปลงประมาณ 15 จุด โดยขุดดินเป็นรูปลิ่มแล้วใช้เสียมหรือพลั่วแซะดินจากปากหลุมขนานลงไปตามหน้าดินที่ขุดลึกประมาณ 6 นิ้ว ตัดดินด้านข้าง 2 ข้างของพลั่วออกเหลือดินตรงกลางประมาณ 1 นิ้ว ทำเช่นนี้ประมาณ 15 จุด แล้วเอาเอาดินมารวมเป็นตัวอย่างเดียว นำมาผึ่งให้แห้งในที่ร่ม แล้วแยกส่วนที่ไม่ต้องการ เช้น เศษไม้ หิน กรวด ทรายทิ้งไป นำดินมาบดให้ละเอียดแล้วร่อนด้วยตะแกรง นำส่วนละเอียดมาคลุกเคล้าให้เข้ากันแล้วสุ่มโดยวิธีแบ่ง 4 จนกว่าจะได้ตัวอย่างประมาณ 500 กรัม บรรจุใส่ในขวดแก้วที่ล้างสะอาดและแห้งหรือถุงพลาสติกชนิดถุงเย็น นำส่งห้องปฏิบัติการพร้อมรายละเอียดตามแบบฟอร์มการส่งตัวอย่าง

 

5.น้ำ    สุ่มเก็บตัวอย่างบริเวณกลางแหล่งน้ำ โดยใช้ภาชนะที่เป็นขวดแก้วหรือขวดพลาสติคชนิดที่ใส่น้ำดื่ม ขนาด 1-2 ลิตร ในการเก็บตัวอย่างน้ำ ก่อนการเก็บตัวอย่าง ควรล้างขวดที่จะเก็บตัวอย่างด้วยน้ำที่ต้องการตรวจสอบคุณภาพ 1- 2 ครั้งเปิดฝาขวดแล้วจุ่มปากขวดลงไปใต้น้ำอย่างรวดเร็ว ให้ลึกใต้ผิวน้ำประมาณ 1 ฟุต หรือตามความเหมาะสมกับความลึกของน้ำ แล้วจึงหมุนปากขวดขึ้น โดยให้น้ำเต็มขวดก่อนที่ปากขวดจะอยู่เหนือผิวน้ำ ยกขวดขึ้นจากน้ำอย่างรวดเร็ว ปิดฝาขวดให้แน่น ผูกเชือกติดฉลากหมายเลข แล้วนำส่งห้องปฏิบัติการทันทีพร้อมรายละเอียดตามแบบฟอร์มการส่งตัวอย่าง ในกรณีที่ไม่สามารถนำส่งตัวอย่างได้ทันในวันนั้น ให้เก็บตัวอย่างไว้ในตู้เย็นหรือแช่น้ำแข็งไว้ เพื่อป้องกันการเจริญของจุลินทรีย์