โครงการศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง อันเนื่องมาจากกระราชดำริ จังหวัดนราธิวาส

ความเป็นมา
        เนื่องในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ฯ อัครราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานประทับแรม ณ พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ จังหวัดนราธิวาส เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม – 3 ตุลาคม 2524 ได้เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรและทอดพระเนตรพื้นที่จังหวัดนราธิวาส ทรงทราบถึงปัญหาของจังหวัดนราธิวาสว่า เป็นที่ลุ่มต่ำมีน้ำขังตลอดปีโดยเฉพาะดินพรุในจังหวัดนราธิวาสและจังหวัดใกล้เคียงมีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 400,000 ไร่ เมื่อมีการระบายน้ำออกแล้วจะแปรสภาพเป็นกรดจัด ราษฎรทำการเพาะปลูกไม่ได้ผล จึงพระราชทานพระราชดำริกับหม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธ์ องคมนตรีและนายชิต นิลพานิช ผู้ว่าราชการจังหวัดนราธิวาสขณะนั้นว่า ควรมีศูนย์ศึกษาการพัฒนาในการศึกษาวิจัยดินพรุ และนำผลสำเร็จของโครงการไปเป็นแบบอย่างในการพัฒนาพื้นที่พรุอื่น ๆ ต่อไป “ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง” เริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี 2525 โดยมีกรมพัฒนาที่ดินเป็นหน่วยงานหลักประสานการดำเนินงานในพื้นที่

วัตถุประสงค์ของโครงการ
        1. เพื่อศึกษาและพัฒนาดินอินทรีย์ รวมทั้งดินที่มีปัญหาอื่น ๆ ในพื้นที่พรุให้สามารถนำมาใช้ประโยชน์ทางการเกษตรและด้านอื่น ๆ ตามข้อกำหนดการใช้ประโยชน์พื้นที่พรุที่แบ่งเป็นเขตสงวน เขตอนุรักษ์และเขตพัฒนาไว้แล้ว
        2. วิเคราะห์ ทดลอง วิจัย ทดสอบเกี่ยวกับการปลูกพืช การเลี้ยงสัตว์ รวมทั้งการเกษตรกรรมที่มีความเหมาะสมกับสภาพพื้นที่ และให้ผลตอบแทนสูงสุด
        3. เป็นศูนย์กลางบริการข้อมูลการวิเคราะห์ตัวอย่างในห้องปฏิบัติการ รวมทั้งเป็นศูนย์กลางการสาธิต เผยแพร่ความรู้ด้านการเกษตรสาขาอื่น ๆ
        4. เป็นศูนย์กลางการฝึกอบรม การพัฒนาอาชีพ ทั้งด้านการเกษตรและศิลปหัตถกรรม ที่ทำจากวัสดุพื้นเมืองให้กับราษฎรในหมู่บ้านรอบศูนย์ ศูนย์สาขาและผู้สนใจทั่วไป
        5. เพื่อเพิ่มรายได้ให้แก่ราษฎร และพัฒนาสภาพความเป็นอยู่ด้านเศรษฐกิจและสังคม ความจำเป็นพื้นฐานของหมู่บ้านรอบศูนย์และศูนย์สาขาให้สูงขึ้น
        6. เพื่อนำผลการศึกษาและพัฒนาไปเป็นแบบอย่างใช้กับโครงการพัฒนาแหล่งอื่น ๆ

กิจกรรมดำเนินงานปีงบประมาณ 2551 (ตุลาคม 2550 – กันยายน 2551) ของกองอาหารสัตว์
        1. งานวิจัย 1 เรื่อง คือ การใช้ถั่วท่าพระสไตโลสดเป็นอาหารหยาบหลักขุนแพะพื้นเมืองลูกผสม
(โครงการวิจัยต่อเนื่องปีนี้ดำเนินงานเป็นปีที่ 2 โดยมีแผนปฏิบัติงาน 65 เปอร์เซ็นต์ และจะสิ้นสุดงานวิจัยในปีงบประมาณ 2552)
        2. งานสาธิตเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ 2 เรื่อง
        2.1 สาธิตเทคโนโลยีการจัดการพืชอาหารสัตว์ในพื้นที่ดินเปรี้ยว เรื่องสาธิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี จำนวน 7 ชนิด
        2.2 สาธิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี เรื่องสาธิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี จำนวน 11 ชนิด

วัตถุประสงค์
         งานวิจัย 1 เรื่อง เพื่อศึกษาผลของการใช้ถั่วท่าพระสไตโลเลี้ยงแพะลูกผสมพื้นเมืองเสริมด้วยสาคูต่ออัตราการเจริญเติบโต ประสิทธิภาพการเปลี่ยนอาหาร ต้นทุนและผลตอบแทนการผลิต
         งานสาธิต 2 เรื่อง เรื่องที่ 1 เพื่อสาธิตพืชอาหารสัตว์พันธุ์ดีในดินเปรี้ยว จำนวน 7 ชนิด
เรื่องที่ 2 เพื่อสาธิตพืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี จำนวน 11 ชนิด

ประโยชน์ที่จะได้รับ
        งานวิจัย 1 เรื่อง จะได้ข้อมูลการใช้ถั่วท่าพระสไตโลเป็นอาหารหยาบหลักเสริมด้วยสาคูเป็นแหล่งพลังงานที่เหมาะสมสำหรับเป็นอาหารเลี้ยงแพะลูกผสมพื้นเมือง งานสาธิต 2 เรื่อง เรื่องที่ 1 เพื่อทราบถึงการเจริญเติบโต ผลผลิตและส่วนประกอบทางเคมีของพืชอาหารสัตว์ 7 ชนิด ที่ปลูกและมีการจัดการในสภาพพื้นที่ลุ่มดินเปรี้ยว ซึ่งจะเป็นข้อมูลพื้นฐานและแนวทางในการจัดการสำหรับการศึกษาพัฒนาพืชอาหารสัตว์ในพื้นที่ดินเปรี้ยวต่อไป
เรื่องที่ 2 - เพื่อสาธิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์ และระบบจัดการแปลงผลิตพืชอาหารสัตว์ที่เหมาะสม อย่างมีประสิทธิภาพ
              - เพื่อศึกษาศักยภาพและผลตอบแทนทางเศรษฐกิจจากแปลงพืชอาหารสัตว์เมื่อมีการจัดการที่เหมาะสม
              - เพื่อจูงใจให้เกษตรกรคัดเลือกพันธุ์พืชอาหารสัตว์ และปรับปรุงการจัดการแปลงผลิตพืชอาหารสัตว์ให้มีประสิทธิภาพ

พื้นที่ดำเนินการ
     ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์นราธิวาส อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส

หน่วยงานรับผิดชอบ
     ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์นราธิวาส อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส

ผลการดำเนินงานปีงบประมาณ 2551

1. งานวิจัยด้านอาหารสัตว์
งานวิจัยเรื่อง : การใช้ถั่วท่าพระสไตโลสดเป็นอาหารหยาบหลักขุนแพะลูกผสมพื้นเมือง
ผลความก้าวหน้า
    
ดำเนินการเตรียม โรงเรือน อุปกรณ์ต่างๆ วัตถุดิบอาหารสัตว์ พันธุ์สัตว์ทดลอง และอยู่ระหว่างการรอคอกสัตว์ทดลอง เนื่องจากมีงานทดลองที่อยู่ระหว่างการเก็บข้อมูล

แปลงถั่วท่าพระสไตโล

ปรับสภาพสัตว์ทดลอง

งานวิจัยเรื่อง : การปรับตัวของพืชอาหารสัตว์บางชนิดในพื้นที่ดินเปรี้ยวจัด (ชุดดินมูโนะ)
(โครงการต่อเนื่อง)
ผลความก้าวหน้า
      
เตรียมพื้นที่ในโครงการหมู่บ้านปศุสัตว์ - เกษตรมูโนะ สำหรับจัดทำแปลงทดลอง จำนวน 32 แปลง เก็บตัวอย่างดินก่อนดำเนินการทดลองส่งวิเคราะห์หาความต้องการปูน (Lime requirement) และดำเนินการปลูกพืชอาหารสัตว์ตามแผนการทดลองและอยู่ระหว่างรอการตัดวัดผลผลิต

เพาะกล้าพันธุ์พืชอาหารสัตว์

เตรียมแปลงทดลอง จำนวน 32 แปลง

รายงานผลงานวิชาการเรื่อง : ผ ลของการเสริมอาหารข้นต่อสมรรถภาพการเจริญเติบโตของแพะลูกผสมพื้นเมือง x แองโกลนูเบียน ในสภาพการเลี้ยงแบบขังคอก (เลขทะเบียนผลงาน 51(2)-0214-074

บทคัดย่อ :
      
การศึกษาผลของการเสริมอาหารข้นระดับต่างๆ ต่อสมรรถภาพการเจริญเติบโตของแพะลูกผสมพื้นเมือง x แองโกลนูเบียน ทำการศึกษาที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์นราธิวาส อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส วางแผนการทดลองแบบ Randomized complete block design (RCBD) โดยใช้แพะพันธุ์ลูกผสมพื้นเมือง x แองโกลนูเบียน อายุประมาณ 3 เดือน น้ำหนักเฉลี่ย 11.04 + 1.97 กิโลกรัม จำนวน 16 ตัว แบ่งออกเป็น 4 กลุ่มๆ ละ 4 ตัว (ผู้ 2 ตัว เมีย 2 ตัว) เสริมด้วยอาหารข้นที่มีระดับโปรตีน 14.92 เปอร์เซ็นต์ ระดับยอดโภชนะที่ย่อยรวม 71.16 เปอร์เซ็นต์ แพะแต่ละกลุ่มเสริมอาหารข้นดังนี้ คือกลุ่มที่ 1 เสริมอาหารข้น 1 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว กลุ่มที่ 2 เสริมอาหารข้น 1.5 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว กลุ่มที่ 3 เสริมอาหารข้น 2 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว และ กลุ่มที่ 4 เสริมอาหารข้น 2.5 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว โดยให้กินอาหารหยาบ(หญ้าซิกแนลเลื้อย : ถั่วท่าพระสไตโล อัตราส่วน 1 : 1) เต็มที่ ตลอดการทดลอง 98 วัน
         ผลปรากฏว่า แพะที่เสริมอาหารข้น 1.5 2 และ 2.5 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว กินวัตถุแห้งได้ไม่แตกต่างกันทางสถิติ (p>0.05) เฉลี่ยเท่ากับ 543.34 605.60 และ 666.81 กรัมต่อตัวต่อวัน มากกว่ากลุ่มที่เสริมอาหารข้น 1 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) เฉลี่ยเท่ากับ 503.17 กรัมต่อตัวต่อวัน อัตราการเจริญเติบโตและผลตอบแทนของแพะกลุ่มที่เสริมด้วยอาหารข้น 2 และ 2.5 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว มีอัตราการเจริญเติบโตและมีผลตอบแทนสูงกว่าแพะทุกกลุ่มอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) โดยมีอัตราการเจริญเติบโต เฉลี่ยเท่ากับ 93.88 และ 102.68 กรัมต่อตัวต่อวัน และมีผลตอบแทน เฉลี่ยเท่ากับ 596 และ 616 บาทต่อตัว ส่วนต้นทุนค่าอาหารในการเพิ่มน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมของแพะมีต้นทุนใกล้เคียง ไม่แตกต่างกันทางสถิติ (p>0.05) เฉลี่ยเท่ากับ 38 39 37 และ 40 บาทต่อกิโลกรัม ตามลำดับ การเสริมอาหารข้นที่ระดับ 2 – 2.5 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัว จะทำให้แพะมีประสิทธิภาพการผลิตดีที่สุด

2. งานพัฒนาเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ในศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองฯ
        
2.1 สาธิตเทคโนโลยีการจัดการพืชอาหารสัตว์ในพื้นที่ดินเปรี้ยว

ผลการดำเนินงาน
      
ในปีงบประมาณ 2551 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์นราธิวาสในส่วนของงานส่งเสริมการปศุสัตว์โครงการพระราชดำริ ได้ดำเนินการปรับปรุงแปลงพืชอาหารสัตว์ใหม่ทั้งหมด โดยการไถเตรียมดินเพื่อปลูกพืชอาหารสัตว์ใหม่ เนื่องจากพื้นดังกล่าวเป็นที่ลุ่ม มีน้ำท่วมขัง มีวัชพืชขึ้นหนาแน่น และพืชอาหารสัตว์ที่ปลูกภายในแปลงตายเป็นส่วนใหญ่ การเก็บข้อมูลผลผลิตค่อนข้างยาก ผลผลิตที่ได้มีปริมาณต่ำกว่าในปีที่ผ่านมา
ปัญหาและอุปสรรค
       
พื้นที่เป็นที่ลุ่มน้ำท่วมขัง มีวัชพืชขึ้นหนาแน่น ปัจจุบันอยู่ระหว่างการดำเนินการปรับปรุงพื้นที่และคัดเลือกพันธุ์พืชอาหารสัตว์ที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ดังกล่าว เพื่อเป็นที่ศึกษาดูงานแก่ผู้ที่เข้ามาเยี่ยมชมงานในศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองฯ

2.2 สาธิตพืชอาหารอาหารสัตว์พันธุ์ดี

ผลการดำเนินงาน
      
ในปีงบประมาณ 2551 ได้ดำเนินการปลูกพืชอาหารสัตว์เพิ่มเติมจำนวน 4 พันธุ์ และได้ดำเนินการปลูกซ่อมพืชอาหารสัตว์บางแปลงเนื่องจากสภาพดินภายในแปลงอัดแน่นน้ำไม่สามารถระบายออกได้ ทำให้พืชอาหารสัตว์ภายในแปลงไม่เจริญเติบโต ผลผลิตต่ำ จำเป็นต้องปรับปรุงโครงสร้างของดินใหม่ โดยการใส่ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอก และดำเนินการปลูกพืชอาหารสัตว์ใหม่บางแปลง เพื่อให้พืชอาหารสัตว์ภายในแปลงมีความสวยงาม สำหรับให้ผู้ที่เข้ามาศึกษาดูงานในศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองฯ ได้นำไปเป็นแบบอย่าง
        จากการเก็บข้อมูลผลผลิตน้ำหนักแห้งเฉลี่ย ปีที่ 1 2 3 และ 4 พบว่าหญ้าซิกแนลเลื้อย ให้ผลผลิตสูงสุดเท่ากับ 1 ,705 กิโลกรัมต่อไร่ รองลงมาคือ หญ้าแพงโกล่า 1 ,390 กิโลกรัมต่อไร่ และหญ้าอะตราตั้ม 1 ,346 กิโลกรัมต่อไร่ตามลำดับ

ตารางแสดงผลผลิตน้ำหนักแห้งของหญ้าอาหารสัตว์ชนิดต่างๆ

 

พันธุ์พืชอาหารสัตว์

ผลผลิตน้ำหนักแห้ง ( กก./ ไร่)

 

ผลผลิตน้ำหนักแห้ง
เฉลี่ย (กก.ไร่)

ปีที่ 1
2548

ปีที่ 2
2549

ปีที่ 3
2550

ปีที่ 4
2551

1 .หญ้าซิกแนลเลื้อย

2 .หญ้ารูซี่

3 .หญ้าพลิแคทูลั่ม

4 .หญ้าอะตราตั้ม

5 .หญ้ากินนีสีม่วง

6 .หญ้าแพงโกล่า

7 .หญ้าเนเปียร์แคระ

8 .หญ้าหวายข้อ

9 .หญ้าซิกแนลนอน

10 .ถั่วลิสงเถา

11 .กระถิน

3,762

3 ,029

2,962

3,207

2,852

3,199

2,562

-

-

-

-

1,707

1,100

1,277

1,229

1,262

1,166

1,349

-

-

-

-

419

478

276

465

505

549

68 9

-

-

-

-

932

341

442

483

576

646

404

805

316

355

942

1, 705 .00

1 ,237 .00

1 ,239.25

1 ,346.00

1 ,298.75

1 ,390.00

1 ,251.00

805 .00

316 .00

355 .00

942 .00

กิจกรรมดำเนินงานปีงบประมาณ 2552 (ตุลาคม 2551 – กันยายน 2552)
      
1. งานวิจัย 2 เรื่อง
           1.1 การใช้ถั่วท่าพระสไตโลสดเป็นอาหารหยาบหลักขุนแพะพื้นเมืองลูกผสม(โครงการวิจัยต่อเนื่องปีนี้ดำเนินงานเป็นปีที่ 3 และสิ้นสุดในปีงบประมาณนี้ โดยมีแผนปฎิบัติงาน 35 เปอร์เซ็นต์)
           1.2 การทดสอบการปรับตัวของพืชอาหารสัตว์พันธุ์ต่าง ๆ ในสวนปาล์มน้ำมัน (โครงการใหม่)
        2. งานสาธิตเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ 2 เรื่อง
          2.1 สาธิตเทคโนโลยีการจัดการพืชอาหารสัตว์ในพื้นที่ดินเปรี้ยว เรื่อง สาธิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี จำนวน 7 พันธุ์
          2.2 สาธิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี เรื่อง สาธิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี จำนวน 11 พันธุ์