โครงการผลิตอาหารช้างสำคัญ จังหวัดสกลนคร

ความเป็นมา
        ด้วยสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ มีพระราชเสาวนีย์ให้นำช้างสำคัญจากสวนจิตรลดา กรุงเทพมหานคร จำนวน 4 ช้าง มาพักผ่อนยืนโรงที่พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ จังหวัดสกลนคร

        ในการนี้สถานีพัฒนาอาหารสัตว์สกลนคร ได้รับมอบหมายภารกิจในการผลิตพืชอาหารสัตว์เพื่อเป็นอาหารเสริมมอบให้ช้างสำคัญทั้ง 4 ช้าง

อาหารหลักสำหรับช้างสำคัญ
แปลงหญ้าแพงโกล่าสำหรับช้างสำคัญ
ตัดหญ้าแพงโกล่าสำหรับช้างสำคัญ
จัดส่งหญ้าช้างสำคัญ
ช้างสำคัญกินหญ้าแพงโกล่าแห้ง

กิจกรรมดำเนินงานปีงบประมาณ 2551 (ตุลาคม 2550 – กันยายน 2551) ของอาหารสัตว์
       1. ปลูกพืชอาหารสัตว์ 50 ไร่ (หญ้าเนเปียร์ 10 ไร่ และหญ้าแพงโกล่า 40 ไร่) และบำรุงรักษา
       2. ปรับปรุงบำรุงรักษาและจัดการแปลงพืชอาหารสัตว์เดิม 20 ไร่ (หญ้าเนเปียร์ 5 ไร่ และหญ้าแพงโกล่า 15 ไร่)
       3. ตัดผลผลิต หญ้าสดและจัดทำหญ้าแห้ง
       4. จัดส่งมอบหญ้าสด ให้พระตำหนักฯ วันละ 500 กิโลกรัม เป็นเวลา 6 เดือน (พฤษภาคม – ตุลาคม 2551) และจัดส่งมอบหญ้าแห้ง ให้พระตำหนักฯสัปดาห์ละ 20 ฟ่อน ( 400 กิโลกรัม) เป็นเวลา 6 เดือน (พฤศจิกายน 2550 – เมษายน 2551)

วัตถุประสงค์
        เพื่อผลิตพืชอาหารสัตว์คุณภาพดีให้ช้างสำคัญได้กินตลอดทั้งปี

วัตถุประสงค์
       1. ผลิตอาหารหยาบสดเพื่อตัดเลี้ยงช้างสำคัญ ส่งที่พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์
       2. เพื่อผลิตและจัดส่งอาหารหยาบแห้งสำรองให้แก่ช้างสำคัญ ส่งที่พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์

ประโยชน์ที่จะได้รับ           
       ช้างสำคัญที่พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ได้รับอาหารหยาบสดและอาหารหยาบแห้งสม่ำเสมอตลอดทั้งปีทำให้ช้างสำคัญมีสุขภาพดี

พื้นที่ดำเนินการ
       สถานีพัฒนาอาหารสัตว์สกลนคร ตำบลเชียงเครือ อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร

หน่วยงานรับผิดชอบ
        สถานีพัฒนาอาหารสัตว์สกลนคร ตำบลเชียงเครือ อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร    
         

ผลการดำเนินงานปีงบประมาณ 2551
        สถานีพัฒนาอาหารสัตว์สกลนคร ได้ดำเนินงานโครงการผลิตอาหารช้างสำคัญ เพื่อผลิตเสบียงอาหารเสริมจัดส่งให้กับช้างสำคัญ จำนวน 4 ช้างที่มาพักผ่อน ณ โรงช้างต้น พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ ภารกิจการดูแลช้างสำคัญในรอบวัน เริ่มตั้งแต่ตอนเช้า เวลา 05.00 น. ควาญช้างทำความสะอาดโรงเรือน นำช้างสำคัญกินน้ำ อาบน้ำ เสร็จแล้วควาญจะนำช้างออกหากินหญ้าตามธรรมชาติ ไฝ่เพ็ก และลงเล่นน้ำตามแหล่งน้ำธรรมชาติ ในบริเวณเขตพระราชฐานพระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ และเขตอุทยานแห่งชาติภูพาน บริเวณริมอ่างเก็บน้ำห้วยหอยตอนบน อ่างเก็บน้ำห้วยเดียก เป็นต้น หลังจากนั้น ควาญช้างจะนำช้างสำคัญกลับโรงช้างเวลาประมาณ 15.00 น. อาบน้ำ ให้อาหารเสริมที่สถานีพัฒนาอาหารสัตว์สกลนครนำส่ง ได้แก่ หญ้าแพงโกล่า หญ้าเนเปียร์ยักษ์ ร่วมกับต้นกล้วย ต้นอ้อย จากศูนย์บริการวิชาการด้านพืชและปัจจัยการผลิตสกลนคร เสร็จแล้วนำกลับเข้าโรงเรือนเพื่อนอนพักผ่อน ซึ่งผลการดำเนินงานจัดเตรียมเสบียงอาหารเสริมช้างสำคัญ มีดังนี้
         1. กิจกรรมการปลูกและการจัดการแปลงพืชอาหารสัตว์ ในฤดูกาลผลิตปี 2550/51 สถานีฯ ได้เตรียมพื้นที่ปลูกสร้างแปลงพืชอาหารสัตว์รวม 50 ไร่ โดยดำเนินการผลิตเสบียงอาหารช้างสำคัญ 2 ชนิด คือ
             1.1 หญ้าแพงโกล่า เป็นหญ้าที่มีลำต้นขนาดเล็ก ไม่มีขน ใบเล็กเรียวยาว ใบดกอ่อนนุ่ม ขยายพันธุ์ด้วยท่อนพันธุ์ สัตว์ชอบกิน เหมาะสำหรับผลิตเป็นหญ้าสดและหญ้าแห้ง ดำเนินการปลูกในพื้นที่ 40 ไร่ เตรียมดินปลูกด้วยการไถกลบวัชพืช 1 ครั้ง เว้นระยะเวลาให้เศษวัชพืชย่อยสลายประมาณ 1 เดือน แล้วไถย่อยดิน 1 ครั้ง และพรวนย่อยดิน จำนวน 2 ครั้ง พร้อมกับคลุกเคล้าปุ๋ยรองพื้นได้แก่ ปุ๋ยคอกอัตรา 1,000 กิโลกรัมต่อไร่ ร่วมกับปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 อัตรา 50 กิโลกรัมต่อไร่ จากนั้นปลูกหญ้าแพงโกล่าด้วยท่อนพันธุ์สดอายุ 60 วัน อัตราท่อนพันธุ์ 250 กิโลกรัมต่อไร่ โดยใช้แรงงานคนหว่านท่อนพันธุ์กระจายให้ทั่วแปลง เมื่อหญ้าเจริญเติบโตอายุประมาณ 30 วัน ทำการตัดปรับวัชพืชที่ขึ้นปะปนกับหญ้า ด้วยเครื่องตัดหญ้าติดท้ายรถแทรกเตอร์ นำเศษหญ้าที่ตัดออกจากแปลง หลังจากนั้นปล่อยให้หญ้าพื้นตัวประมาณ 2-3 วัน ใส่ปุ๋ยสูตร 46-0-0 เพื่อเร่งการเจริญเติบโต อัตรา 10 กิโลกรัมต่อไร่ หลังการตัดทุกครั้ง การผลิตเสบียงอาหารช้างสำคัญจะตัดหญ้าที่อายุประมาณ 45 วัน เพื่อผลิตเป็นหญ้าสดบรรจุกระสอบพลาสติกสาน น้ำหนักประมาณ 20 กิโลกรัมต่อกระสอบ สำหรับจัดส่งในช่วงฤดูฝน และผลิตเป็นหญ้าแห้งอัดฟ่อน โดยใช้เครื่องจักรติดท้ายรถแทรกเตอร์สำหรับตัดหญ้า สะบัดผึ่ง เกลี่ยรวมกอง และอัดเป็นฟ่อนน้ำหนักประมาณ 20 กิโลกรัม เก็บสำรองไว้จัดส่งในช่วงฤดูแล้ง
            1.2 หญ้าเนเปียร์ยักษ์ เป็นหญ้าที่มีทรงต้นตั้งตรงคล้ายต้นอ้อย ขยายพันธุ์ด้วยท่อนพันธุ์ เหมาะสำหรับผลิตเป็นหญ้าสดหรือหญ้าหมัก ดำเนินการปลูกในพื้นที่ 10 ไร่ โดยเตรียมดินปลูกและจัดการใส่ปุ๋ยเช่นเดียวกับการปลูกหญ้าแพงโกล่า จากนั้นปลูกด้วยท่อนพันธุ์ อายุ 4-6 เดือน ตัดเป็นท่อนสั้นๆ แต่ละท่อนให้มีข้อติดอยู่ 1-2 ข้อ ปลูกโดยใช้โคนของท่อนพันธุ์ปักเอียงลงในดินที่เตรียมไว้ ให้ตาข้ออยู่ใต้ดินลึก 1- 2 เซนติเมตร กลบดินและเหยียบให้แน่น ใช้ระยะปลูก 80 X 80 เซนติเมตร เริ่มตัดใช้ประโยชน์ครั้งแรกเมื่อหญ้าอายุ 60-70 วัน และตัดครั้งต่อไปทุก 30-45 วัน เพื่อผลิตเป็นหญ้าสด ตัดเป็นมัดๆ ละประมาณ 20 กิโลกรัม สำหรับจัดส่งในช่วงฤดูฝนร่วมกับหญ้าแพงโกล่าสด เพื่อเพิ่มความหลากหลายของชนิดอาหารเสริมช้างสำคัญ
         2. กิจกรรมส่งมอบอาหารเสริมช้างสำคัญ ณ โรงช้างต้นพระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ สถานีฯ ได้จัดเตรียมรถยนต์พร้อมพนักงานขับ สำหรับจัดส่งอาหารเสริมช้างสำคัญไว้เป็นการเฉพาะ ทำหน้าที่รับผิดชอบ ตรวจสอบความเรียบร้อยของเสบียงอาหารช้าง และเป็นผู้ประสานงานกับควาญช้างและร่วมกันสังเกตการณ์กินอาหารของช้างสำคัญรายงานให้ผู้บังคับบัญชาทราบต่อไป การจัดส่งเสบียงอาหารช้าง ดำเนินการเป็น 2 ช่วง ดังนี้
             2.1 ส่งมอบอาหารเสริมช่วงฤดูฝน (เดือนพฤษภาคม ถึง ตุลาคม) จัดส่งหญ้าแพงโกล่าสด บรรจุกระสอบ วันละ 250 กิโลกรัม และหญ้าเนเปียร์สด วันละ 250 กิโลกรัม รวมนำส่งวันละ 500 กิโลกรัม โดยจัดส่งทุกวัน ยกเว้นวันหยุดราชการ ผลการดำเนินงาน ปีงบประมาณ 2551 ส่งมอบอาหารเสริมสดรวม 58,000 กิโลกรัม
            2.2 ส่งมอบอาหารเสริมช่วงฤดูแล้ง (เดือนพฤศจิกายน ถึง เมษายน) ด้วยหญ้าแพงโกล่าที่ดำเนินการผลิตและสำรองไว้ในคลังเสบียงสัตว์ นำส่งเป็นอาหารเสริมช้างสำคัญ สัปดาห์ละ 20 ฟ่อนๆ ละประมาณ 20 กิโลกรัม ผลการดำเนินการส่งมอบหญ้าแพงโกล่าแห้ง รวม 9,600 กิโลกรัม

ภาพกิจกรรมการปฏิบัติงาน



กิจกรรมดำเนินงานปีงบประมาณ 2552 (ตุลาคม 2551 – กันยายน 2552)
1. ผลิตพืชอาหารสัตว์สำหรับส่งมอบให้ช้างสำคัญ จำนวน 4 ช้าง พื้นที่ 35 ไร่
2. จัดส่งมอบหญ้าแห้งสัปดาห์ละ 20 ฟ่อน ( 400 กก.) เป็นเวลา 12 เดือน (ตุลาคม 2551 – กันยายน 2552)