โครงการแหล่งผลิตอาหารสัตว์ตามพระราชดำริ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ
บ้านหนองตาดั้ง ตำบลตะนาวศรี อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี


ความเป็นมา
        สืบเนื่องจากสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงมีพระราชดำรัสเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2545 เกี่ยวกับการจัดตั้งฟาร์มตัวอย่าง ตอนหนึ่งความว่า “ตอนนี้พยายามจะเริ่มทำฟาร์มตัวอย่างที่อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี หวังให้เป็นแหล่งผลิตอาหาร เป็นคลังอาหารที่หล่อเลี้ยงคนไทย ซึ่งจะไม่เป็นที่น่าหวาดเกรงว่า ต่อไปอาหารจะแพงมากและคนที่ยากจนจะลำบาก ถ้าตั้งคลังอาหารขึ้นตามที่ต่าง ๆ … ” เนื่องจากพื้นที่อำเภอสวนผึ้งเป็นพื้นที่ที่ติดชายแดนพม่า จำเป็นต้องสร้างความเข้มแข็งให้ราษฎรในบริเวณดังกล่าวให้มีอาชีพมีรายได้เพียงพอ เพื่อไม่ให้ย้ายถิ่นและจะได้เป็นหูเป็นตาให้ประเทศไทยต่อไป
        ด้วยความศรัทธาของคนไทยทั่วประเทศที่มีความจงรักภักดีต่อ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ มีคนไทยจำนวนหนึ่งได้ไถ่ชีวิตกระบือถวายเป็นพระราชกุศลในโอกาสต่าง ๆ มอบถวายแด่สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในวาระครบรอบวันเฉลิมพระชนมพรรษาทุก ๆ ปี โดยกระบือทั้งหมดได้พระราชทานให้โรงเรียนควาย ในพื้นที่เดียวกันกับธนาคารควาย บ้านหนองตาดั้ง ตำบลตะนาวศรี อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี เป็นผู้รับผิดชอบดูแล ตั้งแต่ปี 2548 เป็นต้นมา ซึ่งกระบือดังกล่าวได้เพิ่มจำนวนขึ้นทุก ๆ ปี ทั้งจากกระบือที่ได้รับบริจาคใหม่ และจำนวนลูกกระบือที่เกิดใหม่ ปัจจุบันมีกระบือทั้งหมด จำนวน 101 ตัว ปัญหาที่ตามมาส่วนหนึ่งก็คือ การขาดแคลนพืชอาหารสัตว์ที่ใช้เลี้ยงกระบือโดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงฤดูเพาะปลูกพืชไร่ของเกษตรกรรอบ ๆ โครงการ ไม่สามารถปล่อยกระบือออกหากินหญ้าธรรมชาติได้ เนื่องจากเกษตรกรใช้พื้นที่ทำการเกษตร ดังนั้นจึงมีความจำเป็นเร่งด่วนต้องจัดเตรียมพืชอาหารสัตว์ และสำรองเสบียงสัตว์ให้เพียงพอต่อความต้องการของกระบือตลอดทั้งปี และในปี 2550 มีความจำเป็นต้องจัดหาเสบียงสัตว์ไว้เลี้ยงกระบือ ก่อนที่แปลงหญ้าจะใช้ประโยชน์ไม่ได้

วัตถุประสงค์
        เพื่อจัดทำแปลงพืชอาหารสัตว์ และสำรองเสบียงสัตว์ให้เพียงพอตลอดทั้งปี สำหรับเลี้ยงกระบือในโครงการแหล่งผลิตอาหารสัตว์ตามพระราชดำริ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ

ประโยชน์ที่จะได้รับ
         กระบือในโครงการแหล่งผลิตอาหารสัตว์ตามพระราชดำริ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ จะมีแปลงหญ้ารูซี่เพื่อแทะเล็มและมีแปลงหญ้ากินนีสีม่วงเพื่อตัดสด และยังสามารถเก็บสำรองเสบียงสัตว์ไว้ใช้เพื่อป้องกันการขาดแคลนพืชอาหารสัตว์

พื้นที่ดำเนินการ
        บ้านหนองตาดั้ง ตำบลตะนาวศรี อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี

หน่วยงานรับผิดชอบ
       ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์เพชรบุรี อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี

กิจกรรมดำเนินงานปีงบประมาณ 2551 (ตุลาคม 2550 – กันยายน 2551) ของกองอาหารสัตว์
       ปรับปรุงพื้นที่และปลูกหญ้าเลี้ยงสัตว์ 30 ไร่
       1. ปลูกหญ้ารูซี่ เพื่อเป็นแปลงแทะเล็ม จำนวน 25 ไร่
       2. ปลูกหญ้ากินนีสีม่วงแบบประณีต จำนวน 5 ไร่

 

ผลการดำเนินงานปีงบประมาณ 2551
      
จากการดำเนินงานโครงการฯ บ้านหนองตาดั้ง อ. สวนผึ้ง จ.ราชบุรี ได้ประสานหน่วยงานที่รับผิดชอบร่วมกันได้แก่ สำนักงานปศุสัตว์จังหวัดราชบุรี สำนักงานพัฒนาที่ดินจังหวัดราชบุรี สำนักงานชลประทานจังหวัดราชบุรีและหน่วยงานทหารที่รับผิดชอบโครงการดังกล่าวโดยทุกฝ่ายให้การสนับสนุนร่วมดำเนินการโครงการฯ เป็นอย่างดี ทำให้สามารถปลูกสร้างแปลงหญ้าพื้นที่รวมทั้งสิ้น 30 ไร่ สำหรับใช้เป็นพืชอาหารสัตว์และตัดใช้ประโยชน์ ผลผลิตประมาณ 15-20 ตันต่อเดือน ผลผลิตน้ำหนักสด 8 เดือน ประมาณ 100-120 ตัน นำมาเลี้ยงสัตว์ในโครงการฯ ประมาณ 80 ตัว สัตว์เลี้ยงมีสุขภาพสมบูรณ์ แข็งแรง เนื่องจากได้รับพืชอาหารสัตว์ที่มีคุณภาพและปริมาณที่เพียงพอต่อการเจริญเติบโต สามารถบรรเทาความเดือดร้อนจากปัญหาการขาดแคลนพืชอาหารสัตว์ได้เป็นอย่างดี

ผลตอบแทนของโครงการ
      
จากภาพรวมของโครงการ มีการลงทุนของโครงการ 130,650 บาท มีผลทำให้ผลิตพืชอาหารสัตว์คุณภาพดีเลี้ยงกระบือได้ตลอดทั้งปี และสามารถรองรับการเพิ่มปริมาณของกระบือในอนาคตจำนวนหนึ่ง นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งศึกษาดูงานด้านพืชอาหารสัตว์ของเกษตรกรรอบ ๆ โครงการ สามารถนำไปปรับใช้กับการเลี้ยงโค - กระบือ ของตัวเอง และใช้เป็นแหล่งขยายท่อนพันธุ์หญ้าให้เกษตรกรรอบ ๆ โครงการนำไปขยายพันธุ์ได้อีกด้วย

ร่วมประชุมกับสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดราชบุรี หน่วยงานชลประทาน พัฒนาที่ ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์เพชรบุรี และหน่วยงานทหารที่รับผิดชอบโครงการ

กำหนดพื้นที่เพื่อปลูกสร้างแปลงหญ้า จำนวน 30 ไร่ โดยแบ่งเป็นแปลงหญ้ารูซี่ จำนวน 25 ไร่ และแปลงหญ้ากินนีสีม่วง จำนวน 5 ไร่
เตรียมพื้นที่และหว่านเมล็ดพันธุ์ เพื่อปลูกสร้างแปลงพืชอาหารสัตว์

ตรวจเยี่ยม ให้คำแนะนำในการตัดใช้ประโยชน์ และวิธีบำรุงรักษาแปลงหญ้าเพื่อให้มีผลผลิตเพียงพอต่อการนำไปใช้ประโยชน์ในโครงการฯ ต่อไป

กิจกรรมดำเนินงานปีงบประมาณ 2552 (ตุลาคม 2551 - กัยายน 2552)

สถานที่ดำเนินการ โครงการแหล่งผลิตอาหารข้นสัตว์ตามพระราชดำริสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ
บ้านหนองตาดั้ง ตำบลตะนาวศรี อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี

วิธีดำเนินการ
1. ตรวจเยี่ยมและติดตามงานแปลงพืชอาหารสัตว์
2. แนะนำการจัดการแปลงพืชอาหารสัตว์เพื่อใช้ประโยชน์ได้ตามวัตถุประสงค์

 งบประมาณดำเนินการ

กิจกรรม

บาท

เบิกจ่าย

ค่าตอบแทนใช้สอยและวัสดุ

1. ค่าใช้สอย

1.1 ค่าเบี้ยเลี้ยง ค่าเช่าที่พัก และค่าพาหนะ

2. ค่าวัสดุ

2.1 ค่าวัสดุเชื้อเพลิงและหล่อลื่น

12,500

5,000

5,000

7,500

7,500

9,230

3,090

3,090

6,140

6,140

ผลการดำเนินงาน

ที่

เดือน

ผลการดำเนิน

ใส่ปุ๋ยคอก(กก.)

ผลผลิตหญ้า
(สด/กก.)

ใช้ฟางแห้งเสริม(กก.)

1

ตุลาคม 2551

ผลผลิตหญ้ามีปริมาณลดลง อากาศร้อนจัดช่วงกลางวันและอากาศเย็นเวลากลางคืน

1,000

-

5,000

2

พฤศจิกายน 2551

ผลผลิตหญ้าลดลง หญ้าเจริญเติบโตช้าต้องการมีเลือกตัดในบริเวณที่หญ้ามีการเจริญเติบโตพอที่จะสามารถตัดได้

500

-

6,000

3

ธันวาคม 2551

ผลผลิตหญ้ามีปริมาณลดลงเนื่องจากอากาศร้อนจัดในช่วงเวลากลางวันและอากาศเย็นในเวลากลางคืนประมาณ 10 o c

1,000

-

7,000

4

มกราคม 2552

ปรับปรุงแปลงหญ้าโดยการปราบพืชและใส่ปุ๋ยคอก (มูลกระบือ)

1,000

-

7,000

5

กุมภาพันธ์

ผลผลิตหญ้าลดลงทั้งที่มีการให้น้ำวันละ 3-4 ชั่วโมง สามารถตัดหญ้าสดได้เฉพาะบางที่

1,000

3,000

6,000

6

มีนาคม

ติดตามและตรวจเยี่ยมแปลงพืชอาหารสัตว์เริ่มตัดหญ้าได้ประมาณ 1 สัปดาห์ ผลผลิตวันละ 500-600 กก./วัน นำไปเลี้ยงสัตว์ประมาณ 60-65 ตัว

500

4,000

6,000

7

เมษายน

ติดตามงานผลผลิตหญ้าสามารถตัดได้ช่วงเวลา 2 สัปดาห์ ผลผลิตวันละ 300-400 กก./วัน นำไปเลี้ยงสัตว์ประมาณ 60-65 ตัว

500

6,000

2,000

8

พฤษภาคม

ติดตามงานผลผลิตหญ้าสามารถตัดใช้ประโยชน์ได้ตลอดทุกวัน ๆ ละประมาณ 500 กก. นำไปเลี้ยงสัตว์จำนวน 60 ตัว

1,000

15,000

-

9

มิถุนายน

ติดตามงานผลผลิตสามารถตัดใช้ประโยชน์ตลอดทุกวัน 700-800 กก./วัน นำไปเลี้ยงสัตว์ 60 ตัว

-

22,000

-

10

กรกฎาคม

ติดตามงานผลผลิตหญ้าสดตัดได้วันละ 900 – 1,000 กก. สุขภาพสัตว์สมบูรณ์ขึ้นกว่าเดิมเนื่องจากผลผลิตหญ้าสดมีปริมาณเพียงพอต่อการนำมาเลี้ยงสัตว์

-

28,000

-

11

สิงหาคม

สนับสนุนเมล็ดพันธุ์หญ้ากินนีสีม่วงและเมล็ดพันธุ์หญ้ารูซี่ เพื่อหว่านซ่อมแปลงหญ้าให้เกิดความสมบูรณ์ของแปลงหญ้ามากยิ่งขึ้น เตรียมพื้นที่ประมาณ 3 ไร่ ซึ่งอยู่บริเวณชายเขา ตัดหญ้าสดได้วันละ 800-900 กก.

-

25,000

-

12

กันยายน

- ดำเนินการปราบวัชพืชตลอดทั้งเดือนพื้นที่ 9 ไร่

- ตัดหญ้าสดได้ทุกวันประมาณวันละ 700 กก./หว่านซ่อมเมล็ดหญ้ากินนีสีม่วง 3 ไร่ อัตรา 3 กก./ไร่

-

20,000

-

รวม

6,500

123,000

38,000

สรุปผลการดำเนินงาน

จากการดำเนินงานและติดตามผลโครงการพระราชดำริ บ้านหนองตาดั้ง อ.สวนผึ้ง จ.ราชบุรี พบว่าในฤดูแล้งช่วงเดือนพฤศจิกายน 51 ถึง เดือนเมษายน 52 อากาศร้อนจัดในเวลากลางวันและเย็นจัดในเวลากลางคืน อุณหภูมิที่เปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีผลต่อการเจริญเติบโตของหญ้าเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผลผลิตหญ้าสดลดลงเป็นอย่างมาก ทั้งที่มีการรดน้ำแปลงหญ้าก็ตามจึงจำเป็นต้องเสริมฟางแห้งและช่วงฤดูฝนมีปริมาณน้ำฝนเพียงพอต่อการเจริญเติบโตของหญ้า แต่เนื่องจากแปลงหญ้าตั้งอยู่ในบริเวณที่มีลำห้วยล้อมรอบ น้ำในลำห้วยมีระดับสูงประกอบกับมีน้ำหลากค่อนข้างแรงเป็นอุปสรรคในการขนย้ายหญ้าสด เพื่อนำมาเลี้ยงสัตว์ของโครงการฯ ดังนั้นจึงควรมีแปลงหญ้าอยู่ใกล้บริเวณโรงเรือนเพื่อสะดวกในการขนย้ายหญ้าสดนำมาเลี้ยงสัตว์เพราะจะส่งผลให้สัตว์เลี้ยงมีสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรงได้ตลอดทั้งปี

ปัญหาและอุปสรรค ตลอดปีงบประมาณ 2552 ดังนี้

1. ช่วงฤดูแล้ง (พ.ย. – เม.ย.) ผลผลิตหญ้ามีปริมาณน้อยมากทั้งที่มีการให้น้ำก็ตาม จึงต้องเสริมหญ้าแห้งประมาณ 1,800 ฟ่อน – 2,000 ฟ่อน น้ำหนักประมาณ 30,000 – 40,000 กก.
2. ช่วงฤดูฝน (มิ.ย. – ก.ย.) มักประสบปัญหาน้ำในลำห้วยมีปริมาณสูงไม่สะดวกต่อการขนย้ายหญ้าสดเพื่อนำมาเลรี้ยงสัตว์ในโครงการฯ

ใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 อัตรา 50 กก./ไร่ ก่อนการหว่านซ่อมเมล็ดพันธุ์หญ้ารูซี่เป็นการเพิ่มธาตุอาหารให้แก่ดิน
หว่านซ่อมเมล็ดพันธุ์หญ้ารูซี่ อัตรา 3 กก./ไร่ พื้นที่ 3 ไร่ เพื่อให้แปลงหญ้ามีความสมบูรณ์ ผลผลิตเพียงพอต่อการนำไปใช้เลี้ยงสัตว์ของโครงการฯ
ปราบวัชพืช แปลงพืชอาหารสัตว์ หลังจากการหว่านซ่อมไปแล้วประมาณ 2 เดือน
แนะนำการตัดใช้ประโยชน์ การบำรุงรักษาแปลงหญ้า เพื่อให้มีคุณภาพและปริมาณเพียงพอต่อการตัดนำไปเลี้ยงสัตว์ของโครงการฯต่อไป
ในช่วงฤดูฝน (มิย.-กย.) มักประสบปัญหาน้ำในลำห้วยมีปริมาณสูงไม่สะดวกต่อการขนย้ายหญ้าสด และการตรวจเยี่ยมแปลง ต้องรอให้น้ำลดระดับลงจึงสามารถข้ามลำห้วยได้